در این تحقیق پس از بیان مقدمه و تاریخچه، به نقش کارکردهای مساجد پرداخته شده و ضمن نشان دادن نحوه قرارگیری مساجد و تجمع و پراکندگی آنها در روی نقشه شهر مشهد، تحلیل و توزیع فضایی مساجد انجام شده و مقایسه آنها با مراکز آموزشی در دو منظقه شرقی و غربی شهر، صورت گرفته است. در این تحقیق مشخص شد که استقرار مراکز آموزشی و مساجد در دو منطقه شرقی و غربی شهر مشهد با عوامل گوناگون از قبیل قدمت مناطق، فعالیتهای اقتصادی ساکنان، توسعه اراضی در بعضی از مناطق شهر بر مبنای طرح جامع و مکان گزینی ادارات، ارتباط تنگاتنگی داشته و به همین دلیل در بعضی از نواحی تعداد مساجد نسبت به مراکز آموزشی بیشتر یا کمتر می باشد.

با افزایش شاخص امید به زندگی، جمعیت سالخورده در ایران و جهان رو به افزایش بوده و به عنوان فاکتوری مهم و تأثیرگذار بر نظام اجتماعی و اقتصادی جوامع، مطرح است. پژوهش پیش رو به بررسی وضعیت سالخوردگی در جمعیت ایران پرداخته است و تلاش می کند تا این شاخص را از منظر جغرافیایی و توزیع فضایی آن بررسی کند. مهمترین شاخص های ارزیابی کننده وضعیت سالخوردگی در یک فضای زیستی براساس مطالعات انجام شده شامل؛ شاخص سالمندی، نسبت سالمندی، نسبت پیری، نسبت جوانی، بار تکفل، نسبت حمایت پدر و مادر (حمایت عاطفی)، نسبت حمایت بالقوه (حمایت معنوی) می باشند. این پژوهش با روش تحلیل ثانویه داده های مرکز آمار و با استفاده از برنامه نویسی در محیط متلب و اکسل ماکرو، انجام و برای نمایش فضایی شاخص ها از GIS10. 2 استفاده شده است. نتایج این تحقیق نشان داد، جمعیت ایران، دوران جوانی خود را پشت سر گذاشته و با روندی صعودی، در حال ورود به میانسالی و سالخوردگی است. این روند در مناطق مرکزی ایران خصوصاً تهران، اصفهان، اراک باشدت بیشتر و در مناطق حاشیه تر مانند سیستان و بلوچستان با روند کندتری در حال وقوع است. روند صعودی شاخص سالخوردگی جمعیت ایران بیانگر آن است که دوران بحران پیری در جمعیت ایران چندان دور از انتظار نبوده و باید آن را مهمترین چالش پیش رو در نظام برنامه ریزی توسعه و مؤثر بر تمام جنبه های مدنظر قرار داد.

مقدمه: از ویژگی های کشورهای جهان سوم، نبود تعادل در شهرنشینی و تمرکز بسیار بر آن است؛ بنابراین، برای ایجاد تعادل و به منظور دستیابی به الگوی مناسب، بحث برنامه ریزی منطقی مطرح می شود. هدف از این برنامه ریزی، شناخت نابرابری های اقتصادی اجتماعی و فرهنگی و نیز ایجاد توازن در نواحی شهری مختلف است. با شناخت نارسایی ها و کمبودها، در سطح بلوک های شهر، باید اقدامات مصرانه ای برای رفع نابرابری ها انجام داد.روش: تحلیل در زمینه توزیع فضایی فقر، در مناطق مختلف شهری، اهمیت فراوانی دارد؛ از این رو هدف مقاله حاضر، ارائه تحلیلی از توزیع فضایی فقر و نشان دادن نابرابری در سطح بلوک های آماری شهر کرمانشاه در سال 1385 است. در این مقاله، روش پژوهش کمی، سطح آن تحلیلی و ماهیت آن کاربردی است. برای سنجش توزیع فضایی فقر در کرمانشاه، از اطلاعات بلوک های آماری سال 1385 و 33 شاخص استفاده کرده ایم. درنهایت، این 33 شاخص را با روش تحلیل عاملی، بر روی 4 عامل بار می کنیم.یافته ها: بنا به نتایج، ضریب اختلاف در عامل اول (اقتصادی، کالبدی، فرهنگی و اجتماعی) 38.95 درصد است که بیش ترین نابرابری در توزیع شاخص ها را دارد. ضریب اختلاف در عامل های دوم (اقتصادی) و سوم (عامل اقتصادی کالبدی)32.96  درصد است که درمقایسه با شاخص های دیگر، متجانس تر است. عامل چهارم (کالبدی) نیز از لحاظ نابرابری در توزیع شاخص ها با 38.81 درصد در مرتبه دوم قرار دارد. با تلفیق 4 عامل با همدیگر، به این نتایج دست یافتیم: تعداد 1687 بلوک معادل 21 درصد بسیار فقیر، 1744 بلوک معادل 22 درصد فقیر، 2392 بلوک معادل 29 درصد متوسط، 1653 بلوک معادل 20 درصد مرفه، 612 بلوک معادل 8 درصد بسیار مرفه اند.نتایج: نتایج این مطالعه نشان می دهد که بین بلوک های شهر کرمانشاه نابرابری وجود دارد؛ به طوری که مکانی برای تبلور تمایزات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و کالبدی است. فرصت های نابرابر اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی، باعث تمایز بین ساکنان شهر کرمانشاه شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف اساسی توسعه، محو فقر در هر جامعه و برنامه ریزی برای از بین بردن آن است. تحقق این مهم نیازمند شناخت وضعیت موجود و انتخاب شاخص مناسب برای اندازه گیری فقر است. در همین راستا پژوهش حاضر به سنجش توزیع فضایی فقر در استان های کشور پرداخته است تا با آگاهی از وضعیت موجود فقر در استان ها کشور، برنامه ریزی واقع بینانه-تری در آینده برای از بین بردن فقر انجام شود. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی باهدف کاربردی است. با توجه به اینکه فقر پدیده ای چندبعدی است در این پژوهش از 18 شاخص اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی جهت تحلیل فقر استفاده شده است. برای بیان اهمیت نسبی هریک از شاخص ها از مدل ANP و جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات از مدل پرومته و تحلیل گایا استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که استان های زنجان، یزد، آذربایجان شرقی، مازندران، خراسان جنوبی جزء استان های خیلی مرفه و استان های کرمان، خوزستان، کرمانشاه، لرستان، سیستان، کهکیلویه و بویراحمد جزء استان های خیلی فقیر کشور می باشند. پراکنش فضایی فقر در پهنه سرزمینی ایران حاکی از آن دارد که بیشتر استان های فقیر در قسمت جنوب شرقی و غرب کشور واقع شدند.

هر شهر از مجموع کاربری هایش ساخته شده است و یکی از هدف های مهم برنامه ریزی شهری، ارتقاء و ساماندهی الگوی توزیع کاربری هاست. این مقاله نیز با آگاهی از توسعه ی نامنظم کاربری ها در شهر سمنان، با هدف بررسی الگوی توزیع فضایی کاربری ها این شهر انجام شده است. با توجه به این هدف، بر رویکردی کاربردی و ماهیتی توصیفی-تحلیلی مبتنی است. داده ها و اطلاعات مورد نیاز به روش کتابخانه ای فراهم شده است. برای بررسی و تحلیل داده ها از روش کمّی (سرانه) و تحلیل های فضایی-مکانی، از جمله مدل های هیرشمن-هرفیندال، شاخص فشردگی، تابع Ripley's K، شاخص تنوع سیمپسون، شاخص تکه تکه شدگی، مدل کاربری ترکیبی Cervero و Duncan و نرم افراز Arc GIS استفاده است. نتایج روش های پیش گفته نمایانگر فاصله ی سرانه ی موجود کاربری های شهر سمنان از سرانه ی استاندارد طرح جامع است. بیش از یک چهارم کاربری ها در ناحیه ی 3 منطقه ی 1 تمرکز یافته اند. ناحیه ی 1 منطقه ی 2 دارای بیشترین فشردگی و کم ترین سهم از زمین بایر و ناحیه ی 2 منطقه ی 2 دارای بیشترین سهم از زمین بایر و قابلیت توسعه در سال های آتی است. تابع K نشان داد که 67 درصد از کاربری ها اراضی شهر سمنان به صورت خوشه ای و در مجاورت با یکدیگر توزیع شده اند که این الگوی توزیع با افزایش فاصله رابطه ی معناداری دارد. میانگین شاخص های F، H و D & Cنیز نشان داد که ناحیه ی 1 منطقه ی 2 از پیوستگی، تنوع و اختلاط کاربری های بیشتری برخوردار است. تسلط چنین الگوی نامتوازنی در کاربری اراضی شهر سمنان نیازمند نظارت بر روند فعلی، برنامه ریزی مجدد و ساماندهی ساخت و سازهاست.

بررسی توزیع منطقه ای-زمانی قیمت زمین های مسکونی می تواند نشان دهنده توسعه شهر، روابط انسان و زمین و عوامل موثر بر توزیع قیمت زمین باشد. به همین دلیل در این پژوهش به بررسی و تحلیل توزیع فضایی قیمت زمین و عوامل موثر بر توزیع آن در شهر مشهد پرداخته شده است.اطلاعات مورد نیاز برای این پژوهش از بنگاه های املاک در سطح مناطق شهر مشهد در سال 1390 جمع آوری شده است. پس از آن این اطلاعات که شامل 600 نمونه از قیمت زمین است، پراکنش آنها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) بر روی نقشه مشخص شده است. سعی شده که قیمتها پراکنش مناسبی را در سطح شهر مشهد داشته باشند و آنها از تمام نواحی شهر مشهد انتخاب شوند. در نهایت نتایج با استفاده از نرم افزار Arc GIS و مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) تحلیل شده است. در محاسبه رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) 12 شاخص در نظر گرفته شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که میانگین قیمت زمین در شهر مشهد در سال 1390 برابر با 1112000 ریال می باشد. همچنین نتایج حاصل از تحلیل فضایی قیمت زمین نشان داد که در قسمت های مرکزی و غربی و جنوب غربی شهر مشهد قیمت زمین بالا تر از دیگر بخش ها می باشد.

رویکرد اجتماعی همواره نگاه غالب در مطالعة خشونت های خانگی بوده در حالی که این پدیده به عنوان آسیبی اجتماعی، نیازمند بررسی چندبعدی است. پژوهش حاضر، توزیع فضایی خشونت های خانگی شهر کرمانشاه را بررسی کرده است. در ابتدا با استفاده از تجربة زیسته، گونه های همسرگزینی در شهر کرمانشاه، تعریف شدند. در گام دوم، با استفاده از روش دلفی، گونه ها، برای جمع آوری آرا در زمینة منسوخ شدن یا مرسوم بودنشان، در اختیار کارشناسان قرار گرفت. با توجّه به اختلاف نظرهای موجود در زمینة منسوخ شدن برخی گونه ها، از روش دیگری استفاده شد. در این مرحله، از نظریّة زمینه ای برای شناسایی دقیق گونه ها استفاده شد. در گام چهارم، با استفاده از روش پیمایش، خشونت در سه سطح روانی، کلامی و فیزیکی در بین گونه های مختلف همسرگزینی اندازه گیری شد. در این مرحله با استفاده از سه روش نمونه گیری پذیرش متوازن، خوشه ای و وارون، 90 نقطة شهر به شکل غیر تصادفی انتخاب، مناطق غیر مسکونی حذف و در 25 نقطة مسکونی شهر، پرسش نامه ها تکمیل شد. قابلیت تبیین نمونه ها، با هدف جمع آوری تمام نمونه های موجود در هر نقطه، با تکمیل دست کم پانزده و حداکثر بیست پرسش نامه در هر نقطه به دست آمده و روی هم 433 پرسش نامه تکمیل شده است. نتایج نشان می دهد بیشترین میزان خشونت در هر سه سطح در میان مناطق فقیرنشین و حاشیه ای شهر متمرکز شده است. میزان بالای بیکاری و درآمد پایین، مهاجرت و گسترش حاشیه نشینی که به طور گسترده در مناطق فقیر شهری وجود دارد، بر وقوع خشونت تأثیر مستقیم داشته است. بخش قابل توجّهی از رواج برخی گونه های همسرگزینی ناشی از فقر اقتصادی و فقر فرهنگی است که به طور مستقیم با محلاّت شهری ارتباط مستقیم دارد.

در این پژوهش توزیع فضایی خدمات عمومی شهری در سطح شهر کرمانشاه مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور از21 مولفه استفاده شده و توزیع خدمات عمومی شهری در سطح پنج بخش شهری کرمانشاه بررسی شده است. برای شناخت درجه توسعه یافتگی در پنج بخش شهری مورد مطالعه از تکنیک تاکسونومی (Taxonomy) استفاده و نتایج، نشان دهنده این موضوع است که بخش مرکزی توسعه یافته ترین بخش شهری در سطح کرمانشاه است. به علاوه از تکنیک GIS در تعیین شعاع عملکردی خدمات عمومی بهره گرفته شده و محلات برخوردار و غیربرخوردار، برروی نقشه های توزیع فضایی خدمات عمومی شهری مشخص گردیده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که توزیع فضایی خدمات عمومی در سطح شهر کرمانشاه به صورت نامتعادلی انجام پذیرفته و نیازمند ارایه خدمات عمومی بیشتری می باشد. از بررسی بین میانگین قیمت زمین با درآمد سرانه و اجاره بهای پرداختی در ارتباط با شاخص مسکن معلوم گردید که رابطه معناداری بین آنها وجود دارد، یعنی هرچه قدر درآمد و اجاره بهای پرداختی در بخش های پنج گانه موردمطالعه افزایش می یابد، قیمت زمین نیز با افزایش مواجه می شود که این موضوع باعث شکل گیری محله های برخوردار و غیربرخوردار شده است. در نهایت اینکه، از میان برنامه ریزی های موفق برای فائق آمدن به این مشکلات برنامه ریزی مشارکتی و استفاده از تکنیک های جدید برنامه ریزی، از جمله GIS از اولویت بیشتری برخوردارند.